Onze leerlingen en hun burgerschap: Ken de geschiedenis van je wijk…

Naar wie heet onze straat? Welke geschiedenis heeft onze wijk? Nou… dat is best een bijzonder verhaal. Op 10 mei 1940 sloeg ons leger in onze wijk Ypenburg een inval van de Duitsers af. Veel jonge Nederlandse militairen begonnen die dag met een glas chocolademelk en een krentenbol. Ze kregen 5 kogels mee en zagen voor het eerst parachutisten: De Duitse vijand die met grote overmacht aan manschappen, wapens en vliegtuigen ons neutrale land binnenviel. Veel van onze jongens zouden het einde van die dag niet halen. Onze straatnamen herinneren hun namen. En onze leerlingen van de groepen 8 gingen vandaag naar de Stichting Historisch Ypenburg om te luisteren naar verhalen over hun eigen wijk. Ze hadden zich goed voorbereid en het boek van
Astrid Abbing gelezen.IMG_2497

Nu waren ze in de gelegenheid Astrid zelf vragen te stellen… Wat betekent toch Douglas achter de namen van de militairen?

En hoe kwam Astrid aan haar informatie voor het boek?

En rond te kijken in de Curtiss Corner. Het domein van de stichting… De gebeurtenissen rond de Tweede Wereldoorlog stonden centraal en de geschiedenis van de wijk Ypenburg als vliegbasis. Toch werd ook even aangestipt dat Ypenburg de oudste geschiedenis heeft van heel Den Haag. Deze geschiedenis stamt namelijk al uit de Steentijd. Er zijn resten van Steentijdmensen gevonden die hier op het duin leefden. De leerlingen konden even rondkijken in de Curtiss Corner…

Daarna werd het Ilsy Plantsoen bezocht. Hier staat het monument Ypenburg en het Stationsgebouw Ypenburg van de architecten J.A. Brinkman en L.C. van der Vlugt.

Op 10 mei zal bij ons op het grasveld voor de school ook weer de jaarlijkse herdenking plaatsvinden met de Grenadiers en Jagers. Dit keer valt het niet in de Meivakantie en zullen de leerlingen van OBS De Startbaan deelnemen, behalve de groepen 7 en 8 die dan net op schoolkamp zijn. Deze groepen laten wel een tentoonstelling achter die die dag te bezichtigen zal zijn voor alle belangstellenden.

Wij willen de Stichting Historisch Ypenburg hartelijk danken voor hun gastvrijheid en hun verhalen!

Alle belangstellenden zijn op 10 mei welkom om 10.00 uur op he veld voor
OBS De Startbaan aan het Böttgerwater 21, voor de herdenking met de
Grenadiers en Jagers.

Wordt dus vervolgd,
Juf Annemarie

Bright Ideas Challenge…

Vandaag hebben de leerlingen van groep 7 hun ideeën voor de Bright Ideas Challenge van Shell afgerond. Dit is een wedstrijd om leerlingen uit groep 7 te prikkelen na te denken over oplossingen voor wereldwijde problemen als voedsel voor iedereen, schoon drinkwater, en schone energie.

Om zover te komen hebben we een hoop gedaan. We hebben autootjes die op zout rijden gebouwd, ons verdiept in wat planten nodig hebben om te groeien, we hebben irrigatiesystemen gemaakt en natuurlijk veel nagedacht en samen overlegd…

Toen hebben de leerlingen voor elkaar een pitch gehouden voor de klas en feedback gekregen op hun ideeën. Met de feedback van hun klasgenootjes konden de ideeën worden verfijnd en aangescherpt. Vandaag dus afronden en uploaden…

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Posters en filmpjes van 1 minuut zijn inmiddels binnen bij Shell en worden daar door een jury beoordeeld. De beste ideeën zullen worden uitgevoerd in virtual reality en zullen volgen jaar te zien zijn op Generation Discover. We zijn heel benieuwd.

Hieronder een paar van die fimpjes…

Meer zien of foto’s downloaden van uw kind? Hier volgt de link naar het complete fotoalbum van de Bright Ideas Challenge.

Op 23 mei zullen de leerlingen een tentoonstelling inrichten van hun werk en zal er een kijkavond zijn van alle projecten. Zet die datum maar vast in de agenda’s!

Wordt vervolgd,
Juf Annemarie

Hoe onze leerlingen denken over de identiteit van Anne Frank…

Onze groepen 8 op OBS De Startbaan zijn na de Kerstvakantie gestart met het project ‘Identiteit’. Omdat een bezoek aan het Anne Frank huis voor de groepen 8 een traditie is wilden de leerkrachten het begrip identiteit koppelen aan Anne Frank, de Tweede Wereldoorlog en dagboeken.

Maar wie was Anne Frank? De meeste mensen zullen antwoorden dat het een Joods meisje was die haar onderduikperiode in het achterhuis beschreef in haar dagboek. Daarmee weet je nog niet wat voor meisje ze was. Welke dromen had ze? Wat wilde ze graag worden? Waar was ze goed in? Om dat goed in beeld te krijgen vroegen we de leerlingen te kijken naar welke vaardigheden ze had. Vaardigheden die de leerlingen ook zelf moeten ontwikkelen om goed in het leven te staan. Bij ons op school werken we met de leerlingen aan:

  • Samenwerken
  • Communiceren
  • Burgerschap
  • Creativiteit
  • Kritisch denken
  • Karakter

Om die complexe vaardigheden uiteen te rafelen in kleinere subdoelen en ze te oefenen in de klas, gebruiken wij kaartjes. Zie hieronder 3 voorbeelden van de kaartjes die gaan over communiceren, samenwerken en karakter…

Elke vaardigheid heeft een eigen kleur. Bovenaan staat het doel en bij de bullets staan de succescriteria die je ziet als je goed aan dit doel werkt (klik op de kaartjes voor een vergroting). De leerlingen kozen allen een kaartje en keken op die manier naar een film van Disney gebaseerd op het leven van Anne Frank…

1001004005750210

Hun observaties schreven ze op en daarvan kwam een poster in de klas te hangen…
img_1113

Voor een vergroting kun je op de briefjes van de leerlingen klikken. De leerlingen konden nu heel gericht naar de film kijken en het dagboek lezen. Een aantal van hen konden ook goed hun gedachten daarover verwoorden. Sommigen durfden zelfs op de film…

Soms ontstaan er ook eigen initiatieven vanuit de leerlingen. Onderstaande filmpjes laten een interview zien met 4 meiden die samen een hele eigen les in elkaar gezet hebben.

Er staan nog meer leerlingen op film. Deze filmpjes zullen deel uitmaken van een tentoonstelling die te zien zal zijn bij de herdenking van de slag om Ypenburg op 10 mei. Wij hebben als Ypenburgse school het monument geadopteerd van de Grenadiers en Jagers. Ieder jaar vindt op deze datum op het veld voor de school een herdenking plaats van de slag om de Residentie. Onze school heeft door de adoptie van het monument een bijzondere relatie met de Grenadiers en Jagers. Gezamenlijk herdenken we jaarlijks de gevallen soldaten en zijn leerlingen uit de groepen 7 welkom op de kazerne…

De Haagse burgermeester is altijd aanwezig bij de plechtigheden. Ook dit jaar zullen de leerlingen van onze school weer deelnemen aan de herdenkingen.

Inmiddels hebben de leerlingen ook andere verhalen en dagboekfragmenten uit de Tweede Wereldoorlog bekeken. Daar is een mooi spel voor ontwikkeld…

Van onze wijk en haar rijke geschiedenis van de steentijd tot nu hebben we nog een ander spel gekregen van Astrid Abbing. Ook daarin heeft de 2e Wereldoorlog een grote rol en dat spel gaat ook zeker in de groepen gespeeld worden. Astrid gaat tevens de groepen 8 in contact brengen met leden van de historische vereniging Ypenburg. De leerlingen kunnen van hen onder andere leren naar wie de straatnamen in onze wijk zijn genoemd. Daar zitten veel namen van soldaten tussen die streden in de slag om Ypenburg. Een groot aantal van hen zou het einde van die dag niet halen en sneuvelden op 10 mei 1940. Wat weinigen weten is dat deze aanval van de Duitsers werd afgeslagen en dat de Duitsers hier grote grote verliezen hebben geleden.

Het project over identiteit in de groepen 8 is dus in volle gang. Iedereen die belangstelling heeft voor de herdenking op 10 mei en geïnteresseerd is in dit project is dan van harte welkom. De plechtigheden beginnen om 10 uur. In de school zal werk van de leerlingen te zien zijn en zullen meer filmpjes van de leerlingen worden vertoond.

Wordt dus vervolgd,
Nu eerst voor iedereen een hele fijne vakantie,
Groet,
Juf Annemarie

 

Groep 3-4: Leerlingen denken na over het begrip ‘identiteit’…

Vandaag konden leerlingen in groep 4 al aardig onder woorden brengen wat ze verstaan onder het begrip ‘identiteit’. Ze gaven antwoorden als ‘uiterlijk’, ‘hoe je je voelt’, ‘wat je kunt’, ‘wat je leuk vindt’… Het begrip is ook niet helemaal nieuw. Vorige week zijn we begonnen met dit nieuwe thema. We keken eerst een filmpje van Kikker (mooie verhaaltjes van Max Veldhuis)

We verdiepten ons naar aanleiding van dit filmpje in de identiteiten van Kikker, Eend, Varkentje, Haas en Rat. Daarna gingen we naar het speellokaal om aan te voelen en te spelen hoe je bent als je diverse karakters speelt (prins/prinses, heks/tovenaar, zwerver, dief, zacht konijntje, etc) en hoe je bent als je bepaalde emoties voelt als verdrietig, verlegen, bang, boos… We waren met een grote groep leerlingen in de speelzaal maar gaandeweg lukte het steeds beter diverse karakters en stemmingen uit te beelden…

Terug in de klas dachten ze verder na over hun eigen karakter en identiteit. Daar gingen we deze week mee verder. Dit keer in de vorm van een zelfportret. Net als Andy Warhall deed met het portret van Marilyn Monroe  (zie ook Galerie-portretten op deze site), konden de leerlingen een portret van zichzelf naar eigen inzicht en fantasie kleuren en teksten toevoegen over wat ze vinden van zichzelf: Ik ben…, ik heb…, ik kan… of ik denk… Om op ideeën te komen maakten we gebruik van het kwaliteitenspel.
kwaliteitenspellen_3

Deze kaartjes hielpen de leerlingen woorden te geven aan hoe ze denken over zichzelf. Hierboven staan een paar voorbeelden. Hieronder de resultaten van deze oefening…

U kunt op een afbeelding klikken voor een vergroting en het werk van uw kind downloaden met de rechtermuisknop.

Het was een leerzame ervaring voor de leerlingen maar zeker ook voor ons als leerkracht. Tijdens het maken van zo’n werkstuk wordt goed duidelijk hoeveel zelfvertrouwen een leerling heeft om zijn eigen werkstuk te maken. Veel leerlingen blijken onzeker en letten erg op elkaars werk. Sommigen gaan direct op in hun werk, anderen durven nauwelijks te beginnen. Pokemon en Minecraft zijn heel erg aanwezig in hun leefwereld.

Over het algemeen vonden de leerlingen het fijn om feedback te krijgen over hun werk en na te denken over eigenschappen die deel uitmaken van je identiteit. Het was ook een oefening om te leren je fantasie de vrije loop te laten. Daar is ook lef voor nodig. Hierin hebben veel leerlingen flinke stappen gezet. In je fantasie kun je zijn wie je wil en je werkstuk mag daar een uiting van zijn. Maar die vrijheid nemen valt niet altijd mee. Het helpt dan om te praten over je werk en technische handvatten te krijgen.

Na de vakantie verder…
Fijne vakantie,

Wordt vervolgd,
Juf Annemarie

 

Art Rotterdam…

img_6179_kAfgelopen zondag was ik in de mooie Van Nelle fabriek in Rotterdam om de
Art Rotterdam te bezoeken. Veel galeries en veel kunst om te kijken en te kopen. Al wandelend en genietend merkte ik bij mezelf toch een zekere beroepsdeformatie. In de blogpost hiervoor schreef ik over het afsluiten van ons project over de stad, waarbij we begonnen met de stoel. Kijkend naar het werk van diverse kunstenaars kon ik het toch niet helpen de parallel te maken met het werk van de leerlingen op De Startbaan… beginnend bij de stoelen…


De volgende keer exposeren wij ook!

Ook mooie ideeën opgedaan. Kunst is echt niet alleen voor volwassenen. Bij deze stad bleven veel kinderen lang staan kijken…

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Mooi was te zien welke oplossingen kunstenaars hadden om een plat vlak ruimtelijk te maken. Letterlijk door te vouwen of vormen achter elkaar te plaatsen of visueel door ruimte door middel van perspectief te suggereren…

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Mooie ideeën om de volgende keer eens met leerlingen uit te proberen. Wij zijn op andere manieren bezig geweest met ruimtelijkheid…

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Het maken van onverwachte combinaties is iets waar kunstenaars erg sterk in zijn en waar we op school veel van kunnen leren. Als we het dan toch hebben over het thema ‘de stad’, dan is een lamp als deze toch geweldig…
img_1158

Of deze ‘boeken’…
img_1171_hdr

Bovenstaand werk is van de kunstenaar Frank Halmans die een ster is in het combineren van zaken die je niet gauw met elkaar in verband zou brengen. Dat levert grappige en vervreemdende beelden op. Als ik de volgende keer weer een project over de stad doe, probeer ik hem uit te nodigen. Al het werk van deze kunstenaar heeft ermee te maken.

Natuurlijk was er veel meer te zien over de meest uiteenlopende onderwerpen zoals deze maliënkolder die aan kabbelende golfjes van de zee deed denken…

En dit vreemde jongetje dat ietwat verbaasd de wereld inkijkt…

Laten we vooral onze verwondering koesteren…

Wordt vervolgd,
Juf Annemarie

 

Afronden project ‘Onze stad’…

De groepen 3 en 4 hebben vanaf het begin van dit schooljaar iedere week gewerkt aan hun project over de stad. Wat begon met een stoel voor onze knuffels…


img_9469
IMG_9457.jpg

groeide uit tot een hele wijk…

IMG_1045.jpg

Voor die wijk werden kamers ingericht en appartementen en huizen gebouwd…
img_0341

Er kwamen wegen en bruggen over het water. We leerden over infrastructuur en over hoe we de constructie van een brug sterk en stevig konden maken. Daar werd ook bij samengewerkt…

Er werd in verband gebouwd…

En er kwamen ook molens in de wijk…

En aan het eind van het project halen we nog even terug wat er is geleerd…

We zijn best trots. Ik in ieder geval wel…
img_1070
Volgende week gaan we verder met een nieuw project: ‘Identiteit’. In mei zullen beide projecten door ouders en belangstellenden te zien zijn op een kijkavond op De Startbaan en zullen onder andere de wijken van de groepen 3 en 4 te bewonderen zijn.

Wordt vervolgd dus…
Groet,

Juf Annemarie

 

Wie leert van de fouten van een ander wordt goedkoop wijs…

En dat is precies wat er op OBS De Startbaan gebeurde. De groepen 7 doen mee aan de Bright Idea Challenge van Shell. Ze gaan ideeën bedenken die mogelijk bijdragen aan het oplossen van wereldproblemen betreffende schoon water, voedsel voor iedereen en de overgang naar schonere energie. Bij dit project horen bouwpakketjes van autootjes die op zout water kunnen rijden. Van het bezoek aan Generation Discover (zie eerdere blogpost) had ook groep 8 nog deze bouwpakketjes liggen en een week eerder al ervaring opgedaan met het in elkaar zetten van de autootjes. Het paste mooi in hun project over de stad en ik schreef erover in een vorige blogpost. De filmpjes hiervan hielp de groepen 7 weer om direct goed aan de slag te gaan. Zij leerden van de ervaringen van de groepen 8 en het mooie was dat ze de groepen 5 en 6 mee lieten doen. Zo gingen afgelopen vrijdag dus 4 groepen (2 groepen 7 en de groepen 5 en 6) gezamenlijk aan het werk. De leerlingen uit de groepen 5 en 6 waren blij dat ook ze ook mochten meedoen en een groot aantal had al gehoord van hun oudere broertjes, zusjes en schoolgenootjes over het project. Ze vertelden erover tijdens de instructie en bleken erg betrokken en goed op de hoogte. Dat had volle klassen tot gevolg waarin de groepen 7 samen met de lagere groepen aan het werk gingen…
img_0001

Dankzij groep 8 wisten de leerlingen dat de zoutoplossing nauwkeurig gemaakt moest worden en de verhoudingen hierbij belangrijk waren: 20% zout en 80% water…

Nu moest het wel goed gaan…

Toch bleven er nog genoeg uitdagingen over om die auto’s perfect te laten racen…

En ook het goed gebruik van energie houdt de leerlingen bezig…

Ook de leerlingen van de groepen 5 en 6 gaan meedenken en hun oplossingen aandragen voor de Bright Idea Challenge, al mogen ze dan niet zelf een idee inleveren. Ze helpen onze groepen 7 die er al druk mee bezig zijn.

Zo gingen afgelopen vrijdagmiddag de lokalen open en heb ik genoten van het enthousiasme van de leerlingen en de leerkrachten. Samenwerken kan zo echt een heel goed gevoel geven en leerlingen uit andere klassen kunnen elkaar beter leren kennen.

Ik heb de leerlingen tot slot ook nog gewezen op de portfolio’s van groep 8 van juf Linda waarin al mooie verslagen staan van de zoutauto’s…
KM_C454e-20170124162954

KM_C454e-20170124162954

Mooi om te zien hoe een klein onderdeel van een project kan leiden tot veel plezier in het leren van en met elkaar…

Wordt vervolgd,
Juf Annemarie

 

Portfolio’s: wat moet erin?

Op OBS De Startbaan zijn wij dit schooljaar begonnen met het ontwikkelen van portfolio’s. Al doende vullen we, werkend aan de projecten, onze portfolio’s in. De portfolio’s ondersteunen dus onze projecten.

Wat is een portfolio? Waarom doen we dit? En hoe ziet het er dan uit? Het begrip portfolio komt uit de kunstwereld. Als grafisch ontwerper, fotograaf of beeldend kunstenaar verzamel je voorbeelden van je werk in een portfolio om aan galeries en klanten te kunnen tonen. Kunststudenten hebben een portfolio nodig om toegelaten te worden op een academie.

Maar ook in het beroepsonderwijs en binnen bedrijven neemt het portfolio inmiddels een belangrijke plek in. Hier is het een inventarisatie van persoonlijke competenties, onderbouwd met bewijzen, gerelateerd aan een standaard en voorzien van een persoonlijk stappenplan.

Wat houdt dit dan in voor ons onderwijs op de basisschool?

Wij zijn vooral portfolio’s gaan gebruiken om het leerproces van leerlingen beter te kunnen ‘lezen’ en hierover met leerlingen te kunnen communiceren. Onderstaand werk van een leerling geeft bijvoorbeeld inzicht over hoe hij over de vraag denkt:
‘Kom jij op voor anderen?’…
portfolio-7
Deze leerling is hierin heel dubbel. Hij denkt in zijn denkwolkje: ‘Iedereen zegt: “Ik kom voor haar op al is het mijn dood, maar als het er op neer komt doet niemand het.”‘ En hij zegt in zijn praatwolkje: ‘Let maar niet op mij hoor’. Deze leerling ziet dus kennelijk dat mensen andere dingen roepen dan ze werkelijk doen. Tegelijkertijd vindt hij het lastig daarvoor uit te komen want hij vermeldt erbij dat we eigenlijk maar niet moeten letten op wat hij zegt.

Voor een docent is het interessant hierover door te vragen: Wat bedoelt de leerling precies? Kan hij dit goed formuleren? Schaamt hij zich voor zijn mening? Zijn er andere leerlingen die dit ook zo ervaren? Goed kijken naar werk van leerlingen geeft inzicht in hun leefwereld. Dergelijk werk kan in portfolio’s worden verzameld en aanleiding zijn voor interessante gesprekken in de klas.

Nog een werkstuk dat veel informatie geeft over de leerling. Ditmaal over wat hij denkt nodig te hebben op school…
portfolio-3

Goed gestelde vragen en opdrachten die verwerkt worden in een werkstuk kunnen duidelijk de beginsituatie van een leerling en een groep zichtbaar maken. Ook bij het evalueren maken dergelijke opdrachten zichtbaar wat de leerstappen van de leerling zijn. Het volgende voorbeeld is de evaluatie van de les over autootjes die op zout water rijden (zie over deze les het blog hiervoor…even naar beneden scrollen) …
KM_C454e-20170124162954

KM_C454e-20170124162954

Bij dit verslag zegt zowel het taalgebruik als de inhoud iets over de werkwijze en het niveau van de leerlingen. Maken ze goedlopende zinnen? Hoe zit het met hun woordenschat? Kunnen ze goed formuleren? En welke stappen hebben ze gemaakt? Welke problemen hebben ze opgelost? Hoe hebben ze samengewerkt? Wat heeft hun geholpen? Hoe denken zij zelf over bepaalde vraagstukken als energiegebruik?

De leerkracht heeft in het formulier een rubric gebruikt om aan te geven wat de succescriteria zijn voor dit verslag en wanneer het met (on)voldoende of goed wordt beoordeeld. De volgende stap zou kunnen zijn om leerlingen zelf succescriteria te laten formuleren. De stap daarna zou kunnen zijn om de leerlingen zelf hun leerdoelen te laten formuleren met bijbehorende succescriteria. Naarmate een project vordert wordt het stellen van leerdoelen steeds meer bij de leerlingen gelegd en gaan we meer naar open opdrachten met een eigen inbreng van de leerling.

In onze portfolio’s zit dus:

  1. Werk van leerlingen waaruit hun leerstappen duidelijk worden. Dit kunnen verslagen zijn, foto’s van werkstukken, ontwerpschetsen e.d. Hierbij is niet alleen het eindproduct en het beste werk van belang. Juist het proces en de leerstappen worden belicht.
  2. Evaluatieformulieren en rubrics over vaardigheden als samenwerken, communiceren, kritisch denken, burgerschap, creativiteit en karakter.
  3. De hele leerlijn van het project met de opdrachten. Hierin kunnen leerlingen zien wat de planning is en wat er op het programma staat. Wij hebben dit jaar 2 projecten. De eerste loopt van september t/m januari en de tweede van februari t/m mei. De projecten zijn schoolbreed.

Dit doen we omdat:

  1. We graag inzicht willen krijgen in andere vaardigheden dan alleen de cognitieve vaardigheden die gemeten worden met ons leerlingvolgsysteem. Als we willen dat leerlingen zich ontplooien in samenwerken, communiceren, kritisch denken, burgerschap, creativiteit en karakter, dan moeten we daarvoor ook instrumenten ontwikkelen om dit zichtbaar te maken.
  2. We kunnen zo beter kunnen communiceren over hoe we leren. Het portfolio maakt het leren zichtbaar en levert zowel bij de leerling als bij de leerkracht inzichten op. Niet alleen in de communicatie tussen leerkracht en leerling maar ook tussen leerlingen onderling, ouders en school en duocollega’s.

En de toekomst? Wat willen we nog meer?

  1. We willen de leerlijnen van de zaakvakken (geschiedenis, biologie en aardrijkskunde) vormgeven in projecten waarin het gebruik van techniek, ICT en creatieve vakken ook een belangrijke rol spelen. Die leerlijnen willen we daarom nog duidelijker in beeld krijgen. Dit willen we gaan doen met de kerndoelen zoals het SLO die heeft geformuleerd.
  2. We willen nog meer de samenwerking aangaan met musea, culturele instellingen, bedrijven en vervolgonderwijs om de wereld meer in de school te halen. Daarin hebben wij al veel stappen gezet.
  3. We zijn aan het inventariseren wat de mogelijkheden zijn van digitale portfolio’s.

We worden in deze werkwijze aangemoedigd door onze leerlingen die trots zijn op hun werk en met veel inzet hun portfolio’s vullen.
portfolio-2

Ik wil graag collega’s die dit blog lezen en met eenzelfde ontwikkeling bezig zijn uitnodigen hun ervaringen te delen en hun feedback te geven. Want ook wij zijn als leerkrachten en schoolorganisatie steeds aan het leren hoe het beter kan.

Wordt vervolgd,
Juf Annemarie

 

De kunst van het fouten maken…

In het vorig blog hieronder ging het over de kunst van het vragen stellen. Vragen stellen en feedback gaat hand in hand en zijn een belangrijke rode draad in het onderwijs. De meeste leerkrachten zullen dit onderschrijven. Wat vaak minder wordt belicht is dat fouten leermomenten zijn. Een waarheid als een koe natuurlijk. Want door ontelbare keren te vallen hebben we leren lopen en fietsen. Beroemde sporters en musici oefenen en oefenen en weten daardoor precies wat ze nog willen bijslijpen, dus waar hun ‘fouten’ zitten. Doordat iets ‘fout’ ging deden wetenschappers belangrijke ontdekkingen waaronder penicilline. Fouten en toevalligheden zijn een bron van creativiteit. Een prachtig voorbeeld hiervan is het boekje van Erik Kessels: Meesterlijke missers, Maak van falen je handelsmerk. Hij analyseert hierin heel mooi wat een foto of afbeelding interessant maakt.

Maar hoe zit dat op scholen? Durven leerlingen fouten te maken als ze bang zijn voor onvoldoendes? Durven leerkrachten iets nieuws te proberen als ze worden afgerekend op ‘resultaten’? Op iedere school zal dit anders zijn en ieder kind en iedere leerkracht zal hier op zijn eigen manier mee omgaan. Het besef dat daar waar het schuurt geleerd wordt, is lang niet overal ingedaald.

Daarom hierbij een mooi praktijkvoorbeeld van hoe een les vol ‘fouten’ juist succesvol kan verlopen. Juf Linda van OBS De Startbaan wilde voor het project ‘de stad’, leerlingen duurzame autootjes laten bouwen die we hadden gekregen via Generation Discover van Shell. Deze autootjes rijden op zout water.

Fout nr 1: Ze had niet zelf het autootje vooraf in elkaar gezet en wist dus niet precies wat de leerlingen te wachten stond. Soms  maak je die fout als leerkracht bewust omdat je gewoonweg de tijd niet hebt om alles voor te bereiden. Juf Linda had wel een mooie intro met filmpjes over duurzaamheid.

Fout nr 2: Juf Linda had ook geen tijd gehad om precies uit te zoeken hoe het nu precies technisch werkte dat die autootjes zout water konden omzetten in energie om te rijden. De leerlingen gingen dus aan de slag zonder dat ze echt een idee hadden wat ze nu eigenlijk gingen doen.

Wat gebeurde er…

inderdaad…het motortje draaide niet…

Fout nr. 3: Het autootje rijdt niet en we hebben geen idee wat er aan de hand is.
Nu was het aan de leerlingen en niet aan de leerkracht om te onderzoeken hoe dit kwam. Door niet op te geven en nog eens heel goed de instructies na te lezen kwamen twee meiden erachter dat de verhouding van zout en water voor de juiste zoutoplossing erg belangrijk was en precies moest worden opgevolgd…
Aha! Fout nr 3 is geïdentificeerd: We hebben de instructies niet nauwkeurig genoeg gelezen en opgevolgd…

Hierdoor ging de samenwerking tussen de meiden verder en verspreidde hun vondst zich door de hele groep waardoor ook weer andere fouten konden worden opgelost zoals…
Fout nr 4: We hebben te snel gehandeld en verkeerd water gebruikt voor onze auto…

Het gevolg van deze fouten was dat de leerlingen moesten doorzetten, analyseren, en samenwerken. Alleen waren ze er niet uitgekomen. Het plezier daarna is dan nog groter…

En natuurlijk zijn we er nog niet. Want hoe werkt zo’n motortje nu echt op zout water? Daarin kunnen de leerlingen zich nu alsnog gaan verdiepen. Ze weten nu DAT het kan maar nog niet HOE het kan. En dat is nou weer een vraag die mij als leerkracht boeit: Zijn ze door het uitproberen nu gemotiveerder om dat eens haarfijn te gaan uit te zoeken?

Wordt vervolgd…
Juf Annemarie

 

 

Vragen stellen aan leerlingen, theorie en praktijk…

Onderwijs is complex. Wat wij als leerkrachten onderwijzen is vaak niet datgene wat de leerlingen leren. Om dat leerproces toch zo goed mogelijk voor elkaar te krijgen verdiepen we ons als leerkracht steeds in diverse theorieën en denken we na over onze lessen. Maar de theorie begrijpen is weer niet hetzelfde als het ook daadwerkelijk doen. Daarin leren wij als leerkracht iedere les net zoveel als de leerlingen. In dit stuk wil ik iets van dat leerproces van de leerkracht laten zien. Een leerproces waarmee je eigenlijk nooit klaar bent.

Bij de projectlessen op OBS de Startbaan doen we veel aan teamteaching en kunnen we sommige lessen met twee docenten doen. Daarom kon juf Cora van groep 4 afgelopen vrijdag filmen. Het is een voordeel om achteraf rustig terug te kunnen kijken of een les(onderdeel) ook zo werkte als je voor ogen had. Momenteel zijn we erg bezig met de techniek van het vragen stellen. We stellen als leerkracht vragen om:

  • Informatie over de leerling te verkrijgen: Begrijpt de leerling het onderwerp?
  • Informatie aan de leerling te verstrekken: Door vraag en antwoord krijgt de leerling informatie.
  • De leerling aan het denken te zetten: De vraag stimuleert tot nadenken over het onderwerp en laat de leerl

Dylan William merkt hierbij op dat aan het begin van de les de vragen meer oriënterend zijn en gedurende de les en aan het eind de vragen ook meer diagnostiserend worden. Na het lezen van de Didactiefuitgave van Dylan William’s ‘cijfers geven werkt niet‘, wilde ik een aantal concrete tips van hem uitproberen. Voor tijdens de instructie had hij de mooie tip om geen vingers te laten opsteken maar te werken met wisbordjes of andere technieken waardoor alle leerlingen aangesproken worden om mee te doen en de leerkracht tegelijkertijd een beeld krijgt van wat de leerlingen al weten. Ik maakte daarvan een variant met duim omhoog is ja, duim omlaag is nee en duim horizontaal is weet niet.

In onderstaand filmpje is de instructie te zien. Het leerdoel was het begrijpen en kunnen toepassen van een snaarverbinding in een ontwerp…

Daarna kregen de leerlingen nog vijf minuten uitleg over gereedschap en materiaal en kregen ze de vraag of ze de molen precies na wilden maken of een eigen ontwerp met een snaarverbinding wilden bedenken. Het werken met de duimen ging prettig. Ik kreeg de indruk dat de leerlingen zo allemaal meer betrokken raakten en ik kreeg zo ook op een eenvoudige manier in beeld hoe de hele groep over een vraag dacht.

Terugkijkend zie je ook heel goed je eigen handelen. Sommige reacties en antwoorden kan je nog beter bevestigen dan hier in beeld is te zien en de opmerking aan het eind, van een leerling dat een priem erg op een schroevendraaier lijkt, is een mooie opmerking. Ook die opmerking had beter ontvangen kunnen worden. Overeenkomst en verschil tussen priem en schroevendraaier had best even belicht mogen worden.

Lia Voerman heeft naar aanleiding van haar promotie over feedback didactisch coachen ontwikkeld en stelt dat we in het contact tussen leerkracht en leerling kunnen spreken van vragen, aanwijzingen en feedback. Leerkrachten stellen gemiddeld het meeste vragen. Zij spreekt van categorie 1, 2 en 3 vragen.

  • Categorie 1 vragen zijn vragen die je met ja of nee kunt beantwoorden, vragen over feiten en gesloten vragen.
    Bijvoorbeeld: Wat is de hoofdstad van Griekenland?
  • Categorie 2 vragen laten de leerling redeneren over onderwerp, strategie en/of werkhouding.
    Bijvoorbeeld: Waarom zou Athene de hoofdstad van Griekenland zijn geworden?
  • Categorie 3 vragen gaan over metacognitie, zelfregulatie en het ‘leren leren’ van de leerling.
    Bijvoorbeeld: Hoeveel tijd schat je in dat je nog nodig hebt om je werkstuk over Griekenland af te ronden?

Hieronder volgt een filmpje van de evaluatie van de les. Bij een filmpje van jezelf als leerkracht kun je mooi turven welke soort vragen je het meeste stelt. Momenteel is er op OBS De Startbaan een leerteam bezig met behulp van videocoaching hun eigen manier van vragen stellen en feedback geven onder de loep te nemen.

Opvallend is verder in beide filmpjes dat de leerlingen het vaak lastig vinden om onder woorden te brengen wat ze denken. Vaak komt dat ook omdat de woordenschat ontbreekt. Een gemeenschappelijke woordenschat is daarom bij elk project een belangrijk onderdeel. Maar ook het goed formuleren blijft heel moeilijk. Klassengesprekjes waarbij leerlingen hun gedachten moeten formuleren zijn ook steeds een onderdeel van het evalueren.

Dit keer was de evaluatie klassikaal. Een andere mooie werkvorm zou zijn is om dit coöperatief in tweetallen en/of viertallen te doen waarbij de leerlingen zelf bepalen wat de succescriteria zijn voor een goed ontwerp met een snaaraandrijving of zelf studievragen bedenken hiervoor.

Tot slot nog wat beelden van de les…

Onderwijs is een prachtig vak dat je blijft bijslijpen…

img_0017

Volgende keer gaan we met deze groep verder met het verfijnen en meer eigen maken van de ontwerpen, nog wat achtergronden over tandwielen en de melkpakken definitief met een verfje veranderen in molens.

Wordt vervolgd,
Juf Annemarie