Technieklabs: Op welke lagen onderwijs stuiten we bij het geven van technieklessen?

Van een traditionele school met zaakvakken vanuit de methoden willen wij steeds meer naar thematisch onderwijs waarbinnen de zaakvakken in projecten worden vormgegeven. Daarnaast komen er nieuwe vakken als techniek, die tevens een plek moeten krijgen en het gebruik van ICT dat ook moet worden onderwezen. Hoe laten we de leerlingen samenhang ervaren, kennis opdoen en hoe leren we ze ontwerpen en onderzoeken?

Een les staat niet op zichzelf. Afgelopen studiedag bekeken we als team een opzet voor de leerlijnen die we in onze projecten willen terugzien. Binnen 2 grote leergebieden, ‘Mens en Maatschappij’ en ‘Natuur en Techniek’, hebben we de zaakvakken neergelegd in mindmaps. Deze mindmaps hebben ook takken naar ICT, Techniek en ‘Kunst en Cultuur’ en maken onderlinge verbanden mooi zichtbaar. Ieder teamlid kon reflecteren op de opzet die binnen een kleine werkgroep was ontwikkeld.

De reacties op de mindmaps binnen het team waren positief. Men zag veel verbanden en mogelijkheden om de leerlijnen op deze wijze ook voor ouders en leerlingen inzichtelijk te maken. De stap om dit te verwerken in een digitaal portfolio ligt ook voor de hand. Binnen onze stichting doen wij mee aan een pilot voor MijnRapportfolio. Een volgende stap zal zijn om te evalueren en te testen welke kennis en vaardigheden de leerlingen hebben opgedaan binnen de projecten en hoe we dat gaan toetsen en vastleggen. Ook daarvoor is een digitaal portfolio een belangrijk medium. Op dit moment zijn presentaties van de leerlingen belangrijke momenten om te checken wat er geleerd is, maar ook rubrics, programma’s van eisen voor werkstukken en lijstjes succescriteria kunnen worden ingezet.

Bij de diverse vakgebieden lopen wij er als leerkracht tegenaan dat je in het basisonderwijs eigenlijk een schaap met 5 poten moet zijn. Naast rekenen en taal, moeten we ook interesse hebben voor geschiedenis, aardrijkskunde en biologie en oh ja, Engels moet ook gegeven worden en kennis van ICT moet up to date zijn en daarnaast dient het complete pakket aan techniek te worden gegeven. Mechanica, elektriciteit en constructie dienen geen geheimen voor je te hebben…. Tja dan krijg je al gauw binnen het team te horen: ‘Oh en moeten we dat er ook nog bij doen?’

Om het vak techniek goed te kunnen geven hebben we het team proberen te trainen en zijn door Rita Baptiste van het VanKinderenMuseum diverse onderdelen van techniek als mechanica en elektriciteit uitgeschreven in ateliers met daarin verwijzingen naar kleine proefjes en onderzoekjes om kennis op te doen. Er zijn ook borden gemaakt om technische inzichten per onderdeel aan zowel leerlingen als leerkrachten te verschaffen. Hieronder 1 van de borden over mechanica…

Het eigen maken van deze kennis bleek voor een heel team een brug te ver. Daarom hebben we gekozen voor twee techniekdocenten. Voordeel is dat deze docenten de kennis in huis hebben. Nadeel is dat 2 docenten de hele school moeten bedienen (naast hun andere werkzaamheden) en er dus niet zoveel techniek uren zijn per klas.

Dit proberen we nu op te lossen door de ateliers te vertalen naar labs. Een omgeving waar per thema apparatuur en onderzoeksmateriaal staat opgesteld gezamenlijk met info- en inspiratiekaarten die door de opzet aanzetten tot leren onderzoeken en leren ontwerpen. Momenteel hebben we een pilot voor een lichtlab, waarover ik al eerder schreef in dit blog. De klassen worden hierin met hun leerkracht geïntroduceerd door de techniekdocent. Ze kunnen zelf de hoeken en materialen onderzoeken en ook veel deelopdrachtjes later in de klas nog uitvoeren. Bovendien kan de klas na de introductie nog meer tijd doorbrengen in het lab voor verder onderzoek zonder bijzijn van de techniekdocent. Zo kan de leerkracht ook beoordelen hoe onderdelen uit het lab deel uit kunnen maken van een lopend thema.
IMG_8795

Na observatie in de rijke leeromgeving van de labs kunnen de leerkrachten in de kleuterbouwen beoordelen welke onderdelen er nog moeten worden voorgespeeld met de methodiek speelplezier. Er worden in het lab veel nieuwe dingen geïntroduceerd. Soms pakken de kleuters die vanzelf op en soms kan de leerkracht een mogelijkheid of probleem modellen of voorspelen waardoor de kleuters ermee bekend raken en hun spel verrijkt wordt. De leerkrachten in de onderbouw worden in deze methodiek opgeleid.

Voor de midden- en bovenbouw geldt dat het stellen van vragen en het geven van feedback zowel voor leerlingen als leerkrachten belangrijke vaardigheden zijn. Het geven van effectieve feedback die het leren bevordert is niet iets wat automatisch bij iedere leerkracht aanwezig is. Bewustwording hiervan en inslijpen van een werkwijze vergen inzet en tijd. Het team op de Startbaan is hiermee bezig middels didactisch coachen, ontwikkeld door Lia Voerman. In leerteams ondersteund door school video interactie begeleiding (SVIB = het samen analyseren van videobeelden uit de klas) leren de leerkrachten hun manier van vragen stellen en feedback geven ontwikkelen tot effectieve instrumenten die het leren bevorderen.

De technieklabs kunnen voor zowel de methodiek Speelplezier als voor het effectief stellen van vragen en het geven van feedback binnen Didactisch coachen, een rijke basis zijn waar de leerling via verwondering gaat leren en groeien.

Het verder ontwikkelen van deze labs zal tijd vergen. Voorlopig lijkt het de moeite waard. Onze pilot, het lichtlab, prikkelt de nieuwsgierigheid van de leerlingen en zowel onderbouw als bovenbouw willen kijken, ervaren en zich verdiepen in wat daar te zien is. De leerkrachten kijken mee en borduren erop voort. Zo leren we allemaal…

Nog een hoop te doen dus,
wordt vervolgd,
Juf Annemarie

 

Woord&beeldclub in blad ‘De nieuwe leraar’…

In het blad ‘De nieuwe leraar’ staat een interview met mij over de Woord&beeldclub. In vogelvlucht komt aan de orde waar de Woord&beeldclub voor staat, waarom en met welke werkwijze we zijn gestart en wat de plannen voor de toekomst zijn.
De nieuwe leraar links

De nieuwe leraar rechts

Wordt dus vervolgd,
Juf Annemarie

Via verwondering naar kennis: lichtlab voor groep 1 t/m 8…

Hoe doen we dat, laten verwonderen? Vaak is instructie bij kleuters minder effectief. Ze willen spelen, voelen, doen en ervaren. Hoe brengen we dat op gang? Een rijke leeromgeving is een goed uitgangspunt. Zo kwamen we voor de technieklessen op het idee om die rijke leeromgeving gewoon eens neer te zetten in een lokaal en dan te kijken of en hoe dat spelen en verwonderen op gang komt. Spannend voor zowel leerkracht als leerlingen. We begonnen met een lichtlab. De start en vuurproef was vanochtend in kleutergroep Paars van juf Yvonne.

We hadden een eenvoudige lichtbak die erg in trek bleek…
IMG_0031_HDR

Gewone doorzichtige spulletjes blijken magisch. Voelen, rangschikken, componeren en kijken bleek leuk en zelfs het opruimen en sorteren ging als een trein aan het eind van de les…
IMG_8680

En wie bouwt de mooiste schaduw achter 3 RGB spots? Een schaduw hoeft niet grijs te zijn!

Met schaduwen kun je ook spannend theater maken. Bij het schaduwtheater werd al een beetje naar elkaars spel en gebaren gekeken. Met je  handen kun je schaduwen maken die lijken op dieren. Schaduwpoppen kun je alle vormen geven die je fantasie je influistert. Simpel met zwart papier, stokjes, doorzichtig gekleurd papier en splitpennen voor de gewrichten en beweging…

En hoe kun je dan zien wat je aan het doen bent? Door elkaar te filmen en te fotograferen…
IMG_8591
Fotografie is een vak apart. Leuk om vroeg mee te beginnen. En fotografie betekent: Schrijven met licht, dus het past helemaal in het lichtlab. Kader en standpunt werden al verkend…
IMG_8676

Ook met andere soorten licht zoals UV werd geëxperimenteerd. Wat doet UV met verschillende materialen?

De kleuters zijn nog lang niet uitgespeeld want speciaal UV schmink ligt nog voor hun klaar. De leerlingen die geschminkt wilden worden waren al hard bezig de eerste ontwerpen te maken voor hoe ze er de volgende les uit willen zien…

Kleutertekeningen blijven altijd fascineren en geven tevens ook een goed beeld van hun ontwikkeling. Onder UV licht zijn ze extra interessant…

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Het was vandaag de eerste kennismaking dus de kleuters kunnen hun ervaringen met schimmenspel, RGB spots en UV licht nog verder gaan uitdiepen. Ze kunnen daarbij inspiratie opdoen bij wat er al op onze school is gedaan in het verleden en wat er hier op de Woord&beeldclub staat aan lessen, verslagen en beelden

Ook de hogere groepen worden nieuwsgierig en hebben al iets in de wandelgangen gemerkt van de opbouw van dit lab. Voor hen staan hier op de site ook al lessen die veel dieper gaan. Om het eigen onderzoek te vergemakkelijken zullen opdrachtkaarten en info, zoals hieronder afgebeeld, aan het lab worden toegevoegd…

Dan zullen leerlingen in de bovenbouw zelf antwoorden kunnen vinden op vragen als: hoe werken de kleuren op je TV of beeldscherm? en hoe komt de regenboog aan haar kleuren? En dan… is mogelijk de stap te maken naar eigen onderzoeksvragen en eigen ontwerpen die stoelen op deze kennis. Te oud om ons te verwonderen zijn we nooit. Kijk maar eens naar wat Daan Roosegaarde en zijn team maakt en doet met licht…

Ik neem afscheid vandaag met een kleine twinkeling, maar zoals u heeft kunnen lezen: we zijn er nog niet…

IMG_8609_HDR
Dus wordt vervolgd,
juf Annemarie

Plezier met pneumatiek…

Wikipedia geeft een mooie definitie van pneumatiek: zij spreken over de studie van samengeperste gassen (meestal lucht) en hoe je daarmee apparaten kan aandrijven. Maar je kunt er ook monsters hun bek mee laten openen en sluiten. Kijk maar…

De leerlingen hadden er veel plezier mee. Het lijkt een beetje op magie! Kennis is macht en wie weet hoe het werkt kan een tovenaar worden!

Bovenstaande monsters werden gemaakt in de groepen 5 en 6. Groep 7 koos ervoor om een ander ontwerp te onderzoeken: Een vrachtwagen waarvan de bak pneumatisch naar achteren kan worden gekiept…

De meisjes in deze groep bleken vooral techniektoppers. Dus verschenen er ook roze kiepwagens. Deze prachtige bouwpakketjes zijn te koop bij Opitec.

Dit zijn nog steeds allemaal standaard onderzoekjes waarbij de leerlingen bekend raken met het principe. Ze leren het materiaal kennen en stappenplannetjes lezen en uitvoeren. Daarna kunnen ze kun ontwerp aanpassen en hun eigen monster of hun eigen auto maken.

Nog interessanter gaat het worden als de leerlingen gaan snappen dat ze een heel eigen beweging kunnen maken in een heel eigen ontwerp. Wat dat dan mag worden is geheel aan hen… Hieronder 2 filmpjes die daarin een eerste stap zetten en waarin naast de pneumatiek ook hydrauliek is onderzocht…

En wilt u nu thuis toch weten hoe die leerlingen die monstertjes hebben gemaakt dan wil ik iedereen dat prachtige filmpje dat ik vond op youtube ook niet onthouden…

Ook nog wat beelden van het werken in ons fijne technieklokaal willen we u niet onthouden…

Wat de volgende stap gaat worden kunt u raden… Na de basiskennis en het uitproberen en toepassen gaan we sturen op het maken van meer eigen ontwerpen… We gaan het zien. Het blijft altijd weer spannend 😉

Wordt dus vervolgd,
Juf Annemarie

Leren door ervaren…

Op de laatste dag voor de voorjaarsvakantie ging groep 4 nog even naar buiten om antwoorden te vinden op hun vraag: Hoe meten we tijd? Want we houden van boeken, daarin vinden we veel kennis en spannende verhalen… maar we houden er ook van om dingen te ontdekken door te kijken, te voelen en te ruiken…

Maar wat was er buiten dan te zien? En wat voor antwoorden geeft dat ons op onze vraag?
IMG_8090

Op een prachtige dag als dit was er een lekker zonnetje. Dus waren onze schaduwen goed te zien. Wat is eigenlijk een schaduw? Heb je altijd schaduw? En waarom zijn onze schaduwen vandaag zo lang? Is dat altijd zo?

Op al die vragen zochten de leerlingen samen naar een antwoord…

Natuurlijk wisten ze dat niet meteen en hadden ze in andere lessen in de klas ook al kennis opgedaan over seizoenen, de stand van de aarde, dag en nacht…

Maar nu mochten ze buiten zelf ervaren hoe dat zit met hun schaduw en met het verstrijken van de tijd. De schaduw van een potlood werd ieder uur gevolgd door een streepje op het papier. Zo ontstond een hele eenvoudige zonnewijzer en zagen de leerlingen met eigen ogen hoe een schaduw, net als een klok, de tijd kan aanduiden. En dan nog onder woorden brengen wat je hebt geleerd… Lastig als het Nederlands niet je moedertaal is. Maar al doende leer je, gaat het steeds beter en durf je steeds meer…

Leren door te ervaren geeft kennis meer diepte. En andersom zien we ook weer meer als we ergens meer kennis over hebben. Ik denk dat deze leerlingen na deze lessen van juf Cora voor altijd anders zijn gaan kijken naar de zon en hun eigen schaduw. En misschien opent het ook een luikje in hun hoofd naar verwondering en nieuwsgierigheid. Je hoeft dat luikje maar open te zetten en je kunt iedere dag op ontdekkingsreis… ook in je eigen achtertuin en je eigen stad…
Dat brengt mij op een leuke tip voor deze voorjaarsvakantie: Ga eens naar de documentaire ‘De Wilde Stad’, die vanaf 1 maart in de bioscoop draait. Daar zie je het geheime leven van allerlei dieren om ons heen in onze eigen stad. Na het zien van deze film kijk je ook weer anders naar de stad waarin je woont en de dieren om je heen. Want je gaat het pas zien als je het doorhebt…

Fijne vakantie,
Juf Annemarie

Balans in de klas…

Balans is een mooi concept. Je komt het overal tegen. Om de leerlingen letterlijk te laten voelen wat het begrip inhoudt mochten ze een vogel maken die kon balanceren op hun vinger. Dat leek een beetje op toveren en daarom zijn deze onderzoekjes zo leuk. Met veel Oooohs en Aaaahs bekijken de leerlingen een aantal beginselen in uit de natuurkunde. Daarna mochten ze lekker gaan uitproberen met een model van een zwaaipapegaai van Kidzlab waarbij je eigenlijk geen fouten kunt maken maar wel goed kan voelen hoe de vogel in balans op je vinger zijn evenwicht houdt…

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Er was veel plezier en er ontstonden paradijselijke vogels. Let hierbij ook op details van prachtige haakwerkjes van de oma van Jarl, die dienden als gewichtjes om de vogels in balans te krijgen maar ook een prachtig decoratie waren. De school kreeg een hele zak met haar haakwerkjes cadeau om mee te knutselen 🙂

Het achteraf onder woorden brengen hoe het nu precies zat met dat zwaartepunt, steunpunt en balans bleef voor sommigen lastig…

Hoe zet je wat je hebt geleerd om in taal en welke nieuwe termen horen daarbij? Dat is veel tegelijk en moet je soms diverse keren herhalen. Dat hebben we daarna nog weer gedaan in de klas maar vaak wil je alles toch nog eens terugkijken. Vandaar dat ik iedere geïnteresseerde hierbij nog eens verwijs naar mijn lessen over balans op deze site, compleet met uitleg en downloads.

De volgende stap was om het thema ‘balans’ te kunnen toepassen op een verhaal, want daarover gaat ons huidige project. De les volgend op de balansvogel, hebben de leerlingen om het gevoel weer terug te halen de vogel nog eens op hun vinger gezet en hebben we gekeken naar het concept balans in verhalen en in ons eigen leven. Het zwaartepunt en het steunpunt zijn bij de vogel in balans. Daarom kan die vogel ook best een stootje hebben: Een sterke wind of een duwtje hier en daar zijn geen probleem. De vogel beweegt en wiebelt wat en hervindt daarna zijn evenwicht wel weer. Maar een enorme klap kan de papegaai wel uit balans halen en doen vallen.

Hoe zit dat in ons persoonlijk leven? Wat zijn de factoren die ons in balans houden? We spraken hier over andere vormen van evenwicht als die bij de vogel. Nu ging het over zaken als ‘geven en nemen’ over ‘werk en vrije tijd’ over ‘armoede en rijkdom’… Wanneer dergelijke zaken uit balans raken gebeuren er ongelukken. In ons eigen leven en in verhalen. We proberen in ons eigen leven steeds de balans te zoeken.

Maar in een spannend verhaal is het nooit ‘koek en ei’. In sprookjes en verhalen is het juist het ‘uit balans zijn’ wat een verhaal zo interessant maakt. Het volgende plaatje illustreert dat mooi. Een verhaal over een ezeltje dat goed wordt behandeld en iedere dag met veel plezier zijn karretje trekt is vrij saai. In het volgende plaatje is het tegenovergestelde het geval en is letterlijk sprake van een disbalans…
ezel

Deze situatie roept emoties op: ‘Wat zielig voor die ezel die hier wordt uitgebuit!’. Je kunt het ook zien als metafoor voor mensen (en dieren) die overbelast worden in hun leven met onmogelijke taken op hun bordje. En het roept vragen op: ‘Hoe gaat dit opgelost worden?’; ‘Wat voor leven heeft deze ezel eigenlijk?’; ‘Wat voor soort mensen zijn het baasje van deze ezel?’; ‘Waarom doen ze dit?’; ‘En welk leven hebben deze baasjes?’…

Naar aanleiding van die disbalans en de vragen die het oproept zijn interessante verhalen te schrijven. Na een korte oefening waarin de leerlingen bij bekende sprookjes als Sneeuwwitje analyseerden wanneer de situatie uit balans raakte, mochten ze zelf aan de slag. Ze dachten na over een sprookje of een verhaal waarin de balans verdween. Ze gaven aan op welk moment dit gebeurde en wat de oplossing was, want een sprookje hoort een happy end te hebben. Hieronder een mooie analyse over Assepoester…
IMG_7947

Maar ook in je persoonlijk leven kunnen zaken uit balans raken. De TV kan stukgaan en het nachtlampje kan kapot…
IMG_7945

IMG_7944

Dan ontstaat een gezamenlijke inspanning om het op te lossen of een persoonlijke overwinning om angst voor het donker de baas te worden. Ook kwam er een creatieve oplossing als je je kleine zusje wil troosten als ze is gevallen…

IMG_7946

Het thema ‘balans’ sluit dus mooi aan bij het karakter en de kwaliteiten van ‘de held’, waar we het eerder in deze klas over hebben gehad (Held les 1, Held les 2). Hoe zou ‘de held uit ons verhaal’ reageren op bepaalde problemen en verstoringen van de balans?

We gaan het zien…
Wordt vervolgd,
Juf Annemarie

 

Als onze leerlingen de baas zouden zijn…

Ja, de baas zijn van de wereld! Dat zou wat zijn! Veel macht om dingen te veranderen. Wat zouden onze leerlingen doen?

De baas van de hele wereld is wel erg veel ineens dus in ons project ‘Utopie’ begonnen we met Nederland en met een afgebakend gebied: wat zouden de leerlingen willen veranderen in de zorg, in internationale samenwerking of aan onze omgang met het milieu? De leerlingen mochten zelf een ‘ministerie’ opzetten en zich presenteren in een filmpje. Dat viel nog niet mee. De techniek van het filmen roept een aantal vragen op: hoe breng ik iets in beeld?; wat is mijn camerastandpunt?; hoe monteer ik filmfragmenten?; hoe, waarom en wanneer gebruik ik special-effects?

Maar ook de inhoud van een filmpje moet goed in elkaar zitten. Daarvoor schreven de leerlingen eerst een storyboard waarin ze nadachten over hoe ze zich wilden presenteren, wat hun probleem was, hun utopie en wat mogelijke oplossingen zouden kunnen zijn. Zowel inhoudelijk als qua vorm een hele klus waar ze een aantal lessen aan hebben gewerkt. Hieronder 1 van de resultaten..

 

Om alle filmpjes te bekijken kunt u klikken op deze link. 

De bedoeling is dat alle leerlingen van onze school de filmpjes gaan zien en een stem gaan uitbrengen op hun favoriete presentatie. Ik ben benieuwd welke filmpjes onze leerlingen het meest waarderen. Het is dan spannend om te volgen waarom de leerlingen een presentatie of filmpje waarderen. Welke redenen voeren ze aan en kunnen ze dit ook goed onder woorden brengen? Hoe geven ze elkaar feedback?

Voor de leerkrachten is het altijd boeiend om te zien hoe leerlingen denken over de wereld en hoe ze die gedachten vormgeven. Bij het maken van de filmpjes ging dat soms heel gestructureerd en hadden leerlingen teksten op papier die ze onderaan hun camera/mobieltje plakten om tijdens het filmen te kunnen spieken en soms ging het spelenderwijs via bijvoorbeeld een toneelstukje.

Hierbij was samenwerking en meedenken met elkaar belangrijk. Om even achter de schermen te kijken en iets van dit proces mee te krijgen plaats ik hierbij een link naar een filmpje waarin de eerste filmles werd geëvalueerd en de leerlingen zich hadden beziggehouden met hoe ze zich als groep op film wilden presenteren. Een storyboard hadden ze toen al gemaakt. Het was mooi om te zien hoe betrokken de leerlingen waren en hoe ze met elkaar meedachten over de presentaties.

Tot slot zag ik ook een prachtig artikel in het AD van Ellen den Hollander over 6 kinderen van 11 jaar die zich onder andere bogen over de vraag wat ze zouden doen als ze de baas over de wereld zouden zijn. Mooie portretten van deze kinderen!

Het project ‘Utopie’ is afgesloten en de onderbouw/middenbouw gaat zich bezighouden met het thema ‘Verhalen, de bovenbouw met ‘Identiteit’.

Wordt dus weer vervolgd,
Groet,
Juf Annemarie

Verhalen in de klas…

De vorige les hebben we ons beziggehouden met het karakter van ‘de held’ van een verhaal. De leerlingen mochten zelf een held bedenken. Veelal kwamen ze met personen uit hun eigen leven zoals hun ouders, vrienden en vriendinnen. Dit keer gingen we er nog dieper op in: wat maakt iemand tot een held? Welke eigenschappen heeft een held? Belangrijk voor de leerlingen is tevens het besef dat ze ook zelf het verschil kunnen maken en een held kunnen zijn.

We lazen de fabel van Aesopus van De leeuw en de muis, waarin de muis de leeuw stoort in zijn slaap en de leeuw hem geïrriteerd grijpt met zijn klauw. De leeuw spaart de muis en wordt later weer door hem gered als hij is beland in de netten van jagers. De muis kan immers met zijn scherpe tandjes de netten doorknagen.

De leerlingen reflecteerden eerst zelf op het verhaal naar aanleiding van 4 korte vragen en gingen daarna in tweetallen bespreken wat de overeenkomsten en verschillen waren in hun observaties…

IMG_7825

Toen bespraken we klassikaal welke kwaliteiten een held kan hebben. Moet een held altijd de wereld redden of kan hij/zij ook gewoon in dagelijkse dingen een heldenrol vervullen? Kunnen de leerlingen zelf ‘helden’ zijn? Wat doet een held? Welke kwaliteiten heeft een held? Zien de leerlingen zulke kwaliteiten ook bij zichzelf? In tweetallen keken de leerlingen naar 1 kwaliteit van zichzelf en 1 kwaliteit van hun gesprekspartner…

IMG_7828

Een aantal leerlingen wilden wel voor de camera vertellen wat ze van deze les hadden opgestoken…

In de hele school is men bezig met het belichten van kwaliteiten van leerlingen. Leerlingen mogen elkaar in het zonnetje zetten bij het kiezen van ‘de kanjer van de week’. Ze mogen een klasgenoot kiezen van wie zij vinden dat deze zich positief inzet. De leerlingen leren zo elkaars kwaliteiten herkennen en benoemen. In deze groep 5 was onze Nikita de afgelopen week de kanjer (of de heldin ;-))

IMG_7816

Zo wordt er bij ons op school nagedacht over het concept van ‘de held’. We hebben weer ondervonden dat verhalen een krachtig middel kunnen zijn om na te denken over onze eigen standpunten en eigenschappen. Stap voor stap zullen we het concept ‘verhalen’ dan ook uitbouwen in onze volgende lessen.

Wordt weer vervolgd,
Groet,
Juf Annemarie

 

 

 

Wie zijn de helden van onze leerlingen?

We zijn dit nieuwe jaar begonnen met een project over verhalen. Wij mensen zijn verhalendieren. Het aan elkaar vertellen van verhalen is zo oud als de mensheid. Het helpt ons bij het nadenken over ons eigen leven en onze plek in de wereld. Maar hoe leren we nu zelf een goed verhaal te schrijven? Wat komt daar allemaal bij kijken?

Op een site met lesmateriaal voor hoogbegaafden trof ik een prachtig lesboekje over de rol van de held: lesboekherosjourney kopie

De stappen in dit boekje en de rol van de held leek mij een mooie start om de leerlingen te laten begrijpen hoe karakters in een verhaal in elkaar zitten en wat een karakter interessant maakt. Wat is een held? Kun jij zelf een held zijn? Wie vind jij een held? Wat heeft een held voor eigenschappen? Kan een held ook zwak zijn? Met deze vragen hielden we ons bezig naar aanleiding van een sprookje. En wat is er fijner dan als juf een sprookje voor te lezen aan je klas uit je eigen oude stukgelezen sprookjesboek uit je kindertijd. En dan merken dat de leerlingen zich even ademloos verliezen in het verhaal als ik destijds… Dit sprookjesboek heet ‘De Verhalenreus’. Een prachtige titel met even prachtige en wonderschone illustraties. Vanwege mijn nostalgie hieronder even wat plaatjes uit dat oude sprookjesboek…

 

Ik las het Japanse sprookje uit dit boek voor van ‘De jongen die katten tekende’.

Ik vroeg de leerlingen of deze jongen, die niet sterk of moedig was maar wel geweldige katten kon tekenen, een held was. Wat is de definitie van een held? En wie beschouwen de leerlingen zelf als een held? Ze mochten hun eigen held tekenen en ik was benieuwd naar de eigenschappen en karaktertrekken van hun helden. Het was de bedoeling dat hun tekening een eerste stap zou zijn naar het beschrijven van een karakter in een eigen verhaal.

Het mooie van een dergelijke opdracht is dat ik er als leerkracht weer minstens net zoveel van opsteek als de leerlingen zelf. Het geeft inzicht in de wereld van mijn leerlingen. In deze groep 5 vonden veel leerlingen hun held in hun eigen omgeving: Ouders en vooral moeders werden gezien als hun helden. Zonder hun ouders waren ze immers niet geboren, maar ook eigenschappen als geduld en humor vonden de leerlingen belangrijk…

 

Voor een vergroting kunt u klikken op de foto’s om de teksten beter te lezen. Ook opmerkelijk was dat de leerlingen een aantal klasgenoten als held benoemden. Sommige leerlingen hebben elkaar kunnen helpen op een belangrijk moment…
IMG_7742

IMG_0004

En hieronder een filmpje van heldin Gusta met weer haar eigen helden…

 

Soms is er ook gewoon sprake van een mooie vriendschap…
IMG_0019

De leerlingen haalden de helden voor hun tekeningen dan ook graag uit hun dagelijks leven. Ook dieren en fantasiedieren werden door de leerlingen vaak gezien als helden…

 

Dieren kunnen hele andere eigenschappen hebben dan mensen. Om dierenfiguren te bedenken met magische eigenschappen was voor de leerlingen een kleinere stap dan om een eigen romanfiguur te bedenken met een heldenrol. Een eigen held bedenken die de hoofdrol speelt in een verhaal was voor veel leerlingen nog erg abstract. Veel helden waren dan ook een combinatie tussen mensen uit hun omgeving en helden uit games of TV series…

 

Ook grappig voor mij om te zien, was dat bij het tekenen van de vijand van de held, dit personage bijna als een tweelingfiguur werd afgebeeld. De held in de spiegel als het ware. Kijk maar eens naar deze helden en hun vijanden…

 

Wat de leerlingen in deze groep dus nog heel erg moeilijk vinden, is om de held te zien als een karakter in een verhaal. Een verhaal dat zij ook zelf kunnen bedenken en schrijven. Ook de gelaagdheid van zo’n karakter en welke eigenschappen de held zou kunnen hebben, is voor hen nog heel complex. Graag houden de leerlingen vast aan personen die ze al kennen uit hun omgeving of in tweede instantie aan personages uit games en films. Dat je je eigen fantasie mag gebruiken en bestaande beelden mag loslaten maar wel elementen hieruit kunt gebruiken, is voor de leerlingen een hele nieuwe weg.

Om die weg in te slaan ga ik de volgende les andersom werken en zal ik beginnen met het uitdiepen van een aantal karaktereigenschappen, bijvoorbeeld met behulp van het kinderkwaliteitenspel.
kwaliteitenspel.jpg

Het kwaliteitenspel laat een heleboel eigenschappen en kwaliteiten zien op verschillende kaartjes. Kwaliteiten waar leerlingen uit zichzelf waarschijnlijk niet altijd op zullen komen. Interessant om te bekijken welke kwaliteiten de leerlingen bij zichzelf herkennen en bij hun klasgenoten. Welke verschillen zijn er? Hoe zien zij zichzelf en elkaar?

En voor het schrijven van een verhaal is het interessant om te kijken welke kwaliteiten de leerlingen belangrijk vinden voor hun held. Welke held gaan de leerlingen bedenken bij deze gekozen kwaliteiten, bijvoorbeeld een combinatie van enthousiast, behendig en sterk. Hoe ziet zo iemand eruit? En wat zou zijn rol kunnen zijn als held in een verhaal? Zou hij, naast voordeel, soms ook weleens last kunnen hebben van zijn enthousiasme, of zijn kracht?

Spannend voor mij om te zien hoe de leerlingen hiermee aan de slag gaan. En hopelijk ook spannend voor de leerlingen.

Wordt dus vervolgd,
Juf Annemarie

 

Kerst op school: een kijkje achter de schermen…

Vaak delen we vooral de mooie plaatjes, de lichtjes en de stralende kindergezichtjes… Dat zagen we gisteravond bij het kerstdiner ook in overvloed. Trots staan we bij de kerstboom op de groepsfoto…
IMG_7404

En wie wil deze drie engeltjes nu niet mee naar huis nemen?

Naast deze beelden zijn er ook andere verhalen te vertellen. Het verhaal van de grote inspanning van vooral onze conciërge Belinda en onze vrijwilliger Marco. Zij toveren ieder jaar weer onze school direct na Sinterklaas om in een winterwonderland. En eigenlijk is de conciërge officieel al wegbezuinigd uit het onderwijs. Of het verhaal van tekorten aan leerkrachten en dat wij met een klein team wekenlang tot aan de Kerst ruim 1,6 FTE aan ziekte en lerarentekort hebben opgevangen met extra werken…

Zodoende stond ik als intern begeleider ook iedere week op donderdag voor groep 5. Al onze groepen zijn heel divers zoals ik ook al filmde in een vorig blog over de achtergrond en identiteit van onze leerlingen. We hebben in elke klas veel nationaliteiten, talenten en verhalen…

Zo vertelde een leerling mij op de dag van het kerstdiner dat ze het zo jammer vond dat ze haar vader moest missen met Kerst. Hij moet werken in Turkije en ze ziet hem gewoonlijk maar eens per jaar en dat is rond Kerst. Dit keer had hij geen toestemming gekregen van zijn werk om zijn dochter en Nederlandse vrouw te bezoeken…
Dit verhaal maakte indruk in de klas. Veel leerlingen wilden toen ook graag hun verhalen vertellen. Over die andere kant van Kerst, over verdriet en gemis dat altijd rond deze tijd extra voelbaar is…

De kinderen vertelden elkaar over vaders die werden gemist:
Ik heb mijn vader maar drie keer gezien
‘Ik zie mijn vader maar eens in de maand…’
Of ruzie in de familie:
‘Dan gaan we altijd extra stil spelen…’
En broertjes en zusjes die kort na hun geboorte zijn overleden:
‘Hij zou nu twee jaar zijn geweest…’
Er waren drie leerlingen die nog een extra broertje of zusje hadden kunnen hebben. Dit wisten ze niet van elkaar. Er vloeiden tranen en het rekenen dat gepland stond schoot erbij in. Maar ook dat is onderwijs: dat je weet met wie je in de klas zit en elkaar kan vinden en steunen als dat nodig is…

Niet alleen bij ouderen heerst dus rond Kerst vaak extra eenzaamheid en gemis. Dat is ook bij veel leerlingen het geval. Maar onze leerlingen zijn sterk en flexibel en voor het kerstdiner trokken ze allemaal hun allermooiste kleren aan en genoten ze samen van de goede dingen. Het heerlijke eten dat iedereen meebracht, de geweldige bediening door een aantal vaders (vaders die ober zijn met Kerst is een traditie bij ons op school), en natuurlijk kerstmuziek…

Onze groep 5 is heel muzikaal!

Wij delen veel met elkaar op school. Een school is niet alleen een plek waar je leert lezen en rekenen. Een school is ook een gemeenschap waar allerlei verhalen samenkomen en nieuwe verhalen ontstaan. Veel verhalen kennen we van elkaar, maar veel weten we ook niet. De school moet dus ook een plek zijn waar leerlingen hun verhalen kunnen delen…

Met die kerstgedachte sluit ik af en wil ik iedereen bedanken voor weer een goed jaar op De Startbaan. Hierbij wens ik jullie allemaal, leerlingen, collega’s en ouders hele fijne dagen.

Tot in 2018,
Juf Annemarie